Het Onderzoek |
|
Nooit vergeten. Is dit de drijfveer geweest om deze productie te maken? We weten het niet. Maar “als de laatste getuigen verdwenen zijn, zullen de leugens groeien als onkruid.” Toen we besloten om deze gruwelijke bladzijde uit de geschiedenis van de mens te herlezen, hadden we allemaal onze eigen redenen om dit te doen, redenen die toch onlosmakelijk verbonden bleven met het ‘nooit vergeten’. Enkele weken later trokken wij met de ploeg naar Polen met als bestemming Oswiecim. De concentratiekampen Auschwitz I en Auschwitz-Birkenau lieten een grote indruk na en meer dan ooit overheerste het gevoel ‘dit moet verteld worden’. Je beseft dat je eigenlijk helemaal niets weet over wat er toen, amper 60 jaar geleden, aan het gebeuren was. En als je dan zelf die bekrompen, donkere betonnen ruimte binnenwandelt, waar honderdduizenden mensen door vergassing zelfs geen laatste adem mochten uitblazen, dan ben je stil, een hele tijd stil. Wat wij laten zien is geen aanklacht opdat de geschiedenis zich niet zou mogen herhalen, noch een aanklacht tegen de huidige maatschappelijke ontwikkelingen. We omschrijven het graag als een documentaire, een opsomming van woord en wederwoord, aanklacht en verdediging waar iedereen het zijne mag van denken. De getuigen die het geluk en de moed hadden hun verhaal te kunnen vertellen, kregen op het proces één kans om dit te doen. Dat ene moment, oog in oog met hun beulen, was voor velen onder hen de start van de tweede kans: een leven na Auschwitz. Wij vertellen nog éénmaal hun verhaal en hopen dat de echo van het verleden nooit zal uitsterven. Nooit vergeten dus.
VerhaalVan eind 1963 tot midden 1965 liep in Frankfurt een ophefmakend proces in de nasleep van de Holocaust: het proces Auschwitz. Het eerste Auschwitz-proces vond eerder plaats, in 1947 in Krakau. Daar werd kampcommandant Rudolf Hös, samen met 22 anderen, veroordeeld tot de doodstraf. Op het proces in Frankfurt moesten degenen die de eerste keer door de netten van het gerecht waren geglipt verschijnen. Bovendien waren op dit proces getuigen aanwezig. Voor het eerst na 20 jaar stonden de overlevenden van de gruwel oog in oog met 22 SS-beulen die in het vernietigingskamp Auschwitz de dienst hadden uitgemaakt en ongemoeid een burgerlijk bestaan hadden uitgebouwd in het naoorlogse Duitsland. 359 getuigen uit 19 landen deden er hun relaas, onder het oplettende oog van de wereldpers. Op 19 augustus 1965 vielen de vonnissen. Er werden geen doodstraffen uitgesproken. De strafmaat varieerde van 9 jaar opsluiting tot levenslang voor de kopstukken. Peter Weiss nam als toeschouwer deel aan het Auschwitzproces. Op basis van wat hij daar zag en hoorde schreef hij in 1965 Het Onderzoek (Die Ermittlung). Weiss stelt de verklaringen van de anonieme getuigen tegenover de bij naam genoemde beklaagden en voormalige SS-KZ-opzichters. De beschuldigden proberen met allerlei verontschuldigingsstrategieën hun handelen te bagatelliseren, ontkennen of te rechtvaardigen. Ze wijzen elke schuld van zich af of antwoorden ontwijkend, houden zich van de domme, proberen zich als slachtoffer voor te stellen, beroepen zich op de toenmalige wetten, beschrijven hun toenmalige rol als kleine radertjes in een grote machine of betichten getuigen of aanklager van leugens. De anonimisering van de getuigen verwijst naar het feit dat de namen van de slachtoffers in Auschwitz ook vervangen werden door een nummer.
Praktisch
Kost
|
